Sosyal kaygı ile çekingenlik nasıl ayrılır?
Sosyal kaygıda kişi başkaları tarafından olumsuz değerlendirilmekten, küçük düşmekten veya belirtilerinin fark edilmesinden yoğun biçimde korkabilir. Yeni biriyle tanışmak, topluluk önünde konuşmak, soru sormak veya başkalarının yanında yemek yemek zorlayıcı hale gelebilir. Sadece kalabalık gruplarda değil, tek bir kişiyle konuşurken de yaşanabilir.
Çekingenlik bir kişilik özelliği olabilir ve her zaman bir ruhsal bozukluk anlamına gelmez. Değerlendirmede korkunun yoğunluğu, sürekliliği ve iş, eğitim ya da ilişkileri ne ölçüde etkilediği dikkate alınır. “Daha girişken ol” demek, kişinin yaşadığı bedensel ve zihinsel zorlanmayı açıklamaz.
Özgül fobilerde korkunun odağı
Özgül fobiler belirli bir nesne veya durumla ilişkilidir. Hayvanlar, yükseklik, uçuş ya da kapalı alanlar örnek olabilir. Kişi bazen durumla karşılaşmadan, yalnızca ihtimalini düşünürken bile kaygı yaşayabilir. Bir korkunun fobi olarak değerlendirilmesi, günlük yaşamdaki etkisinin ve koşullarının incelenmesini gerektirir.
Her korkunun arkasında mutlaka hatırlanan bir travma bulunmaz. Benzer görünen kaçınmaların farklı nedenleri de olabilir. Örneğin toplu taşımaya binememek sosyal değerlendirilme korkusuyla, kapalı alanla veya atak sırasında yardım alamama endişesiyle ilişkili olabilir. Bu ayrım çalışma planını etkiler.
Kaçınma gündelik hayatı nasıl daraltabilir?
Korkulan durumdan uzaklaşmak kısa süreli rahatlama sağlayabilir. Ancak uzun vadede kişinin deneyebileceği alanlar azalabilir. Sosyal kaygıda görüşme öncesinde uzun süre prova yapmak veya sonrasında konuşmayı saatlerce analiz etmek de yorucu olabilir.
- İş veya okulda soru sormayı sürekli ertelemek.
- Olumsuz değerlendirilme endişesiyle davetleri reddetmek.
- Belirli bir korku nedeniyle gerekli yolculuklardan vazgeçmek.
- Gündelik işleri ancak bir yakının eşliğinde yapabilmek.
Bu örnekler tanı koymaz. Önemli olan, kişinin istediği yaşamla yapabildikleri arasında nasıl bir fark oluştuğunu anlamaktır.
Kademeli çalışmaların amacı
Bilişsel davranışçı yaklaşımlar sosyal kaygı ve fobilerde kullanılabilir. Korkulan sonuçlara ilişkin düşünceler, dikkat odağı ve kaçınma davranışları değerlendirilir. Uygun durumlarda maruz bırakma çalışmaları, kişinin hazırlığı ve güvenliği gözetilerek aşamalı biçimde planlanır.
Örneğin sosyal kaygıda amaç bir anda büyük bir topluluğa konuşmak olmak zorunda değildir. Daha küçük ve anlamlı bir iletişim adımı başlangıç olarak seçilebilir. Kişiyi habersizce korktuğu duruma sokmak, alay etmek veya zorlamak destekleyici bir yaklaşım değildir. Her çalışma gerçek tehlike ile kaygı nedeniyle uzak durulan durumun ayrımını gerektirir.
Antalya'da görüşmeye hazırlanırken
Antalya'da sosyal kaygı veya özgül fobi konusunda destek ararken, korkunuz nedeniyle yapamadığınız iki üç somut örneği not edebilirsiniz. Uygulayıcının konuya ilişkin eğitimini, değerlendirme yöntemini ve görüşme koşullarını öğrenmek yararlıdır. Online veya yüz yüze çalışma, belirtilerin niteliği ve planlanan uygulamalar dikkate alınarak seçilir. İhtiyaç varsa hekim değerlendirmesi de önerilebilir. Belirli bir sürede korkunun tamamen biteceği sözü yerine kişiye uygun hedefler konuşulmalıdır.
Sık sorulan sorular
Topluluk önünde heyecanlanmak sosyal fobi demek mi?
Hayır. Pek çok kişi heyecanlanır. Yoğun korku, kalıcı kaçınma ve günlük yaşamın belirgin etkilenmesi varsa değerlendirme yararlı olabilir; yalnızca heyecanlanmaya bakılarak tanı konulmaz.
Fobimi aşmak için kendimi bir anda korktuğum duruma sokmalı mıyım?
Hazırlıksız ve zorlayıcı denemeler yapmak gerekli değildir. Uygun çalışmalar güvenlik koşulları değerlendirilerek ve yönetilebilir basamaklar halinde uzmanla planlanır; gerçek tehlikeler göz ardı edilmez.
Kaynaklar ve ileri okuma
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya kişiye özel tedavi önerisi içermez. Görüşmenin uygunluğu ve kapsamı bireysel değerlendirmeyle belirlenir.