Önce güvenlik: Her çarpıntı panik atak değildir
Yeni başlayan veya şiddetli göğüs ağrısı, belirgin nefes darlığı, bayılma ya da alışılmışın dışında bir tablo varsa acil tıbbi yardım alın. Özellikle göğüste baskı veya sıkışmayla birlikte kola, sırta, boyna ya da çeneye yayılan ağrı; terleme ve bulantı ciddiye alınmalıdır. Panik atak ile kalp krizi evde, bir belirti listesine bakılarak güvenilir biçimde ayırt edilemez. Bir internet yazısı bu değerlendirmeyi yapamaz.
Daha önce panik atak yaşamış olmak, sonraki bütün belirtilerin aynı nedenle oluştuğunu göstermez. Şikâyetlerin niteliği değiştiğinde veya ne olduğundan emin olmadığınızda sağlık değerlendirmesini ertelemeyin. Buradaki öneriler, acil yardımın veya hekim muayenesinin yerine geçmez; yalnızca konuya ilişkin genel bir çerçeve sunar.
Panik atak nasıl hissedilebilir?
Panik atak, kısa sürede yoğunlaşabilen korku ve bedensel belirtilerin bir arada yaşandığı bir dönemdir. Kalbin güçlü atması, titreme, terleme, baş dönmesi, uyuşma, mide bulantısı veya nefes almakta zorlanma hissi görülebilir. Kişi kontrolünü kaybedeceğini, bayılacağını ya da öleceğini düşünebilir. Bazen belirgin bir tetikleyici vardır; bazen de atak beklenmedik bir anda ortaya çıkar. Herkes aynı belirtileri aynı sırayla yaşamaz.
Belirtilerin yoğun olması, yaşanan korkunun önemsiz olduğu anlamına gelmez. Öte yandan yalnızca bu belirtileri kendinizde görmek de panik bozukluk tanısı koymak için yeterli değildir. Sağlık uzmanı, yaşantının nasıl başladığını, tekrar edip etmediğini, eşlik eden durumları ve günlük hayata etkisini birlikte değerlendirir. Gerekli olduğunda bedensel nedenlerin araştırılması da bu değerlendirmenin parçasıdır.
Panik atak ile panik bozukluk aynı şey mi?
Bir kez panik atak yaşamak, mutlaka panik bozukluk olduğu anlamına gelmez. Tekrarlayan ve beklenmedik atakların yanında yeni bir atak yaşayacağına ilişkin süren kaygı veya buna bağlı belirgin davranış değişiklikleri değerlendirmede önemlidir. Örneğin kişi işe giderken kullandığı yolu değiştirebilir, yalnız çıkmamaya başlayabilir ya da önceden rahatça bulunduğu ortamlardan uzak durabilir.
Bu nedenle görüşmede yalnızca atak anı konuşulmaz. Ataklar arasındaki zamanın nasıl geçtiği de önem taşır. Gün boyunca bedenini kontrol etmek, bir yere giderken sürekli çıkış aramak veya planlarını korkuya göre düzenlemek, destek görüşmesinde ele alınabilecek konulardır. Bunları anlatmak için sorunun büyümesini beklemek gerekmez.
Daha önce değerlendirilmiş bir atak sırasında
Bir sağlık uzmanı tarafından değerlendirilmiş, daha önceki ataklarınıza benzeyen bir durum yaşıyorsanız önceden oluşturduğunuz planı izlemek yararlı olabilir. Güvenli bir yerde durmak, mümkünse sakin bir ortamda beklemek ve nefesi zorlamadan yavaşlatmaya çalışmak bazı kişiler için destekleyicidir. Kendinize, daha önce benzer bir yoğunluğun azaldığını hatırlatabilirsiniz. Belirtiler farklıysa veya kötüleşiyorsa bunu yalnızca kaygıya bağlamayın.
Buradaki amaç birkaç saniyede tamamen sakinleşme sınavını geçmek değildir. “Hemen düzelmeliyim” baskısı eklemek yerine, o an yapılabilecek güvenli ve basit adımlara odaklanmak daha anlaşılır bir hedeftir. Hekiminizin verdiği bir plan varsa internetten bulunan önerilerle değiştirmeyin. İlaç başlatmak, bırakmak veya dozunu değiştirmek kişisel denemelerle yapılmamalıdır.
Yanınızdaki kişi nasıl yardımcı olabilir?
Yakınınız zorlandığında “Abartıyorsun” ya da “Sadece düşünmemeye çalış” demek yerine, sakin ve kısa cümlelerle yanında olduğunuzu belirtin. Yardım isteyip istemediğini sorun. Yeni, şiddetli veya kuşkulu bedensel belirtilerde tıbbi yardım almasına destek olun. Kişiyi açıklama yapmaya zorlamak ya da kalabalık bir grubun önünde sorgulamak yerine mahremiyetini gözetin.
Sonrasında konuşurken hemen çözüm üretmek zorunda değilsiniz. “O anda en zor gelen neydi?” ve “Tekrar olursa benden nasıl bir destek istersin?” gibi sorular, kişinin tercihlerini öğrenmek için kullanılabilir. Bu konuşmayı bir tanı görüşmesine çevirmeden, bildiklerinizi ve bilmediklerinizi ayırmak önemlidir.
Bir görüşmeye hazırlanırken neleri not edebilirsiniz?
Antalya'da yüz yüze veya uygunluğu değerlendirilen bir online görüşmeye hazırlanırken bütün yaşadıklarınızı kusursuz bir sırayla anlatmanız gerekmez. Kısa notlar başlangıcı kolaylaştırabilir. Aşağıdaki başlıklar bir tanı testi değildir; yalnızca konuşmak istediklerinizi unutmamak için kullanılabilir:
- İlk belirtilerin ne zaman başladığı ve o sırada ne yaptığınız.
- En çok korkutan bedensel his veya düşüncenin ne olduğu.
- Ataktan sonra hangi etkinlikleri azalttığınız ya da ertelediğiniz.
- Daha önce yapılan tıbbi değerlendirmeler ve kullandığınız ilaçlar.
- Görüşmeden beklentiniz ve sormak istediğiniz sorular.
Destek sürecinin hedefi ne olabilir?
Değerlendirme sonucuna göre psikoterapi, hekim tarafından düzenlenen ilaç tedavisi veya bunların birlikte ele alındığı bir plan gündeme gelebilir. Bilişsel davranışçı terapi, panik bozuklukta kullanılan araştırma desteği bulunan yaklaşımlardandır. Ancak hangi yöntemin uygun olduğu ve sürecin nasıl ilerleyeceği kişiye göre belirlenir; belirli sayıda seansta sonuç vaat edilemez.
İlk görüşmede “Bir daha hiç kaygılanmamak” gibi geniş bir beklenti yerine, günlük hayatta zorlaşan alanları anlatabilirsiniz. Yeniden tek başına alışveriş yapabilmek veya işe giderken sürekli geri dönme düşüncesiyle uğraşmamak gibi kişisel hedefler konuşmayı somutlaştırır. Hedefler sizinle birlikte değerlendirilir; bir web yazısı üzerinden size özel tedavi planı kurulmaz.
Kaynaklar ve ileri okuma
Genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel değerlendirme, tanı veya tedavinin yerine geçmez.